Kalabalıklar insanı yalnızlıktan kurtarmaz. Hatta bazen yalnızlığı daha görünür kılar. Çünkü insan, sessizlik içinde yalnız kaldığında bunu doğal karşılar; fakat yüzlerce sesin arasında kendi iç sesini duymaya devam ediyorsa, işte o zaman yalnızlığının ağırlığını gerçekten fark eder.
Belki de yalnızlık, sanıldığı gibi etrafımızda insan olmaması değildir. Asıl yalnızlık, paylaşılan bir dünyanın içinde kendine ait bir yer bulamamakla ilgilidir. Aynı caddelerde yürür, aynı gökyüzüne bakar, aynı haberleri konuşuruz; fakat çoğu zaman birbirimizin içinden geçen evrenlerden habersiz yaşarız. Herkes birbirine yakındır ama kimse kimsenin derinliklerine ulaşamaz.
Modern insanın en büyük çelişkilerinden biri budur. Tarihin hiçbir döneminde bu kadar çok insana ulaşma imkânı olmadığı halde, yine tarihin hiçbir döneminde bu kadar görünmez hissedilmemiş olabiliriz. Bir mesaj göndeririz, onlarca kişi görür. Bir düşünce paylaşırız, yüzlerce kişi okur. Fakat görülmekle anlaşılmak aynı şey değildir. İnsan bazen bütün dikkatlerin üzerinde toplandığı bir anda bile kendisini terk edilmiş hissedebilir.
Çünkü ruh, sayılarla tatmin olmaz. Binlerce yüzeysel temas, tek bir derin bağın yerini dolduramaz. Kalabalıkların sağlayabildiği şey hareket hissidir; aidiyet hissi değil. İnsanlar yanımızdan geçerken hayatın aktığına tanıklık ederiz ama çoğu zaman o akışın içine gerçekten karışamayız. Bir nehrin kıyısında oturup suyu seyreden biri gibi hissederiz kendimizi; hareketi görürüz ama akıntının parçası olamayız.
Belki bu yüzden bazı akşamlar şehirlerin ışıkları insana hüzün verir. Uzakta binlerce pencere yanmaktadır. Her pencerenin ardında ayrı bir hikâye, ayrı bir sevinç, ayrı bir keder vardır. Fakat o ışıkların hiçbiri bize ait değildir. İnsan, hayatın kendisinden değil de başkalarının hayatlarından yapılmış devasa bir manzaraya bakıyor gibi hisseder. O anda kalabalığın büyüklüğü, kendi küçük yalnızlığını daha da belirgin hale getirir.
Yine de bu düşünce karanlık bir sonuca çıkmak zorunda değildir. Çünkü yalnızlık, insanın başına gelen bir eksiklik olmaktan çok, insan olmanın doğal sonuçlarından biridir. Hiç kimse başka bir insanın zihnine tam olarak giremez. Hiç kimse yaşadığı hayatı bütünüyle aktarabilecek kelimeleri bulamaz. Aramızda daima aşılması mümkün olmayan küçük mesafeler vardır.
Belki bilgelik, bu mesafeleri tamamen yok etmeye çalışmak değil, onların varlığını kabul etmektir. Çünkü insanları değerli kılan şey, mükemmel şekilde anlaşılmaları değil; bütün eksik anlamalara rağmen birbirlerine yaklaşmaya devam etmeleridir.
Sonunda kalabalıkların ortasında yürüyen herkes aynı gerçeği taşır: Her insan, içinde yalnızca kendisinin girebildiği sessiz bir oda taşır. Kimi zaman bütün hayatımızı o odayı anlatmaya çalışarak geçiririz. Kimi zaman da başka bir insanın odasının kapısına birkaç saniyeliğine yaklaşabiliriz.
Ve belki mutluluk, o kapının tamamen açılması değildir zaten. Belki mutluluk, karanlık ve kalabalık bir dünyada bir anlığına da olsa birinin içeriden seslenmesi ve "yalnız değilsin, ben de buradayım" diyebilmesidir. O kısa an, bütün kalabalıklardan daha gerçek, bütün yalnızlıklardan daha güçlü olabilir.